Một ngày đô thị tạo ra nhiều thời điểm để cà phê trở thành điểm dừng

Trong đời sống thành thị, cà phê thường xuất hiện ở những khoảng thời gian rất khác nhau. Có người uống một ly trước khi bắt đầu công việc, có người ghé quán giữa buổi để nghỉ, có người chỉ ngồi với bạn bè vào cuối ngày. Vì thế, nói cà phê gắn với nhịp sống đô thị không có nghĩa mọi người đều uống theo một lịch giống nhau. Giá trị của cà phê nằm ở khả năng đi cùng nhiều kiểu thời điểm.

Nghiên cứu về trải nghiệm quán cà phê tại Việt Nam cho thấy người dùng đánh giá trải nghiệm từ nhiều thành phần: môi trường vật chất, sản phẩm, nhân viên, vị trí và khả năng tiếp cận. Điều đó giúp giải thích vì sao một quán có thể được dùng cho nhiều mục đích khác nhau. Một tách cà phê buổi sáng có thể là điểm khởi đầu; cùng một không gian vào buổi chiều lại trở thành nơi nghỉ hoặc làm việc. Nhịp sống thành thị được tạo bởi những lựa chọn nhỏ như vậy, chứ không phải bởi một thói quen duy nhất.

Quán cà phê cho phép chuyển đổi giữa làm việc, nghỉ ngơi và giao tiếp

Một đặc điểm dễ thấy của quán cà phê là khả năng chứa nhiều hoạt động trong cùng một không gian. Người này trò chuyện, người khác đọc tài liệu, người khác ngồi một mình. Nghiên cứu về quán cà phê như không gian xã hội cũng mô tả chúng vừa là nơi tiêu dùng vừa là nơi gặp gỡ, thư giãn, làm việc và hình thành các mối liên hệ. Vì vậy, việc một người ngồi lâu không nhất thiết cho biết họ đang làm cùng một việc trong suốt thời gian đó.

Ở góc nhìn đời sống, sự linh hoạt này quan trọng với người thành thị vì lịch trình thường bị chia thành nhiều đoạn. Một quán gần nơi làm việc có thể giúp một người tạm rời khỏi bàn làm việc mà chưa cần trở về nhà. Một quán gần khu dân cư lại có thể trở thành nơi gặp bạn bè. Cà phê vì thế gắn với những lần chuyển trạng thái: từ bận rộn sang nghỉ ngơi, từ làm việc sang trò chuyện, hoặc từ ở một mình sang hiện diện giữa nhiều người.

Cà phê gắn với nhịp di chuyển và khả năng lựa chọn không gian

Nhịp sống đô thị còn thể hiện qua cách người ta chọn điểm dừng. Quán góc phố, quán trong khu dân cư, quán ở tầng trệt chung cư hay những không gian hiện đại đều tạo ra các kiểu trải nghiệm khác nhau. Một nghiên cứu về quán cà phê trong khu chung cư ở Thành phố Hồ Chí Minh xem loại hình này như một dạng không gian công cộng mới, gắn với lối sống đô thị.

Không nên vì vậy mà đồng nhất mọi quán thành một mô hình. Vị trí ảnh hưởng đến cách người ta ghé quán, thời gian họ ở lại và ai có thể tiếp cận. Người cần một điểm dừng nhanh sẽ chọn khác người muốn ngồi lâu. Người đi bộ trong khu phố có lựa chọn khác người di chuyển bằng xe. Cà phê đi vào nhịp đô thị một phần nhờ chính khả năng phân bố của các điểm uống: chúng nằm trên đường đi, gần nơi ở, gần nơi làm việc và trong những không gian mà cư dân đã quen sử dụng.

Nhịp sống số làm thay đổi cách người trẻ hiện diện trong không gian cà phê

Không gian cà phê hiện nay còn được sử dụng cùng điện thoại, máy tính và các hình thức chia sẻ trực tuyến. Nghiên cứu về đời sống số và văn hóa cà phê ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy việc chụp ảnh, chia sẻ và sử dụng không gian có thể trở thành một phần của thực hành đô thị. Tuy nhiên, một bức ảnh đăng lên mạng không thể tự nó chứng minh rằng người chụp trải nghiệm quán theo cách nào.

Điểm đáng chú ý là sự hiện diện trong quán có thể diễn ra đồng thời ở hai lớp. Một người vừa ngồi tại bàn, vừa làm việc trên máy tính hoặc tương tác với không gian số. Điều đó làm thay đổi cách ta hiểu về “ngồi quán”. Quán không còn chỉ là nơi tạm rời khỏi đời sống số; nó có thể là nơi đời sống trực tiếp và đời sống số chồng lên nhau. Dù vậy, mức độ kết hợp khác nhau giữa từng người và từng hoàn cảnh, nên không thể dùng trải nghiệm của một nhóm người trẻ để đại diện cho toàn bộ cư dân đô thị Việt Nam.

Nhịp sống thành thị không có một mô hình cà phê duy nhất

Cà phê hiện diện trong đô thị Việt Nam theo nhiều nhịp khác nhau. Tuổi, nghề nghiệp, khu vực sinh sống, phương tiện di chuyển và mục đích ghé quán đều có thể làm thay đổi cách sử dụng. Một người làm việc gần khu trung tâm có thể coi quán là nơi nghỉ giữa giờ; một người sống trong khu dân cư lại xem quán là nơi gặp hàng xóm; người khác chỉ tìm đến khi cần một không gian yên tĩnh.

Vì vậy, khi nói cà phê đi cùng nhịp sống thành thị Việt Nam, cách nhìn phù hợp hơn là quan sát những điểm giao nhau giữa đồ uống, thời gian và không gian. Cà phê có thể đánh dấu một khoảng nghỉ, một cuộc gặp hoặc một chặng chuyển tiếp trong ngày. Chính sự đa dạng đó làm cho cà phê trở thành một phần dễ nhận biết của đời sống đô thị mà không cần phải gán cho nó một vai trò duy nhất.

Điều đáng nhìn là những khoảng chuyển trong ngày

Những khoảng chuyển thường làm rõ nhất mối quan hệ giữa cà phê và đô thị. Một người rời nhà, dừng lại trước giờ làm; một nhóm đồng nghiệp gặp nhau giữa ngày; một người ngồi lại sau giờ làm trước khi trở về nhà. Cà phê xuất hiện ở những điểm nối ấy vì nó là một hoạt động đủ quen để không cần chuẩn bị nhiều. Quán cũng cung cấp một nơi tạm thời, nơi người ta có thể ở lại vài phút hoặc vài giờ tùy nhu cầu.

Nhìn theo cách này, cà phê không phải thứ điều khiển nhịp sống thành thị. Nó thích nghi với nhịp sống đã có và trở thành một trong những cách con người đánh dấu thời gian, không gian và quan hệ. Đó cũng là lý do không nên tìm một hình ảnh duy nhất cho “cà phê đô thị Việt Nam”. Một ngày thành thị có nhiều nhịp, và mỗi người chọn cách để cà phê đi cùng nhịp của mình.

Tài liệu tham khảo

Vu et al. (2025), Coffee culture unravelled: exploring the coffee shop experience model in the Vietnamese context.

Saigon Coffee Culture in the Digital Life: Spatial Practices and Experiences of Urban Youth in Ho Chi Minh City.

Condominium Coffee Shop – A New Public Space and Life Style of Vietnamese in District 1.

Coffee in Vietnam: History and Culture